Εκτός τροχιάς οι δεσμεύσεις της κυβέρνησης για το ETCS – 3,5 χρόνια μετά τα Τέμπη παραμένει εκτός λειτουργίας |

Στον πιο διάσημο «αστικό μύθο» των ελληνικών σιδηροδρόμων τείνει να μετατραπεί το ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου και αυτόματης πέδησης των τρένων, γνωστό και ως ETCS.

Τρεισήμισι χρόνια από το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη που κόστισε τη ζωή σε 57 αθώες ψυχές, παρά τις διαρκείς διαβεβαιώσεις και τα χρονοδιαγράμματα που ανανεώνονται πιο συχνά από τα ίδια τα δρομολόγια, το σύστημα παραμένει σταθερά… εκτός λειτουργίας.

Καθώς το τρένο της ασφάλειας φαίνεται να έχει κολλήσει σε μια ατέρμονη «κόκκινη σηματοδότηση», η ελληνική πραγματικότητα συνεχίζει να κινείται στις ράγες της αναμονής, αφήνοντας την τεχνολογία στην αποβάθρα και τους επιβάτες στον σταθμό των αβέβαιων υποσχέσεων.

Ο Σεπτέμβριος του 2025 και πού βρισκόμαστε σήμερα

Τον Απρίλιο του 2025 ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ανακοινώσει ότι το σύστημα «θα είχε τοποθετηθεί σε κάθε αμαξοστοιχία του βασικού άξονα» μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025.

Σχεδόν δεκαπέντε μήνες μετά, από τα πλέον επίσημα κυβερνητικά χείλη, δόθηκαν νέες διαβεβαιώσεις ότι η εγκατάσταση των συστημάτων ασφαλείας «θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του καλοκαιριού του 2026». Όμως, δεν αναμένεται να μπει σε επιχειρησιακή λειτουργία για το σύνολο της βασικής γραμμής πριν το τέλος της χρονιάς. Η πλήρης λειτουργία μετατίθεται, καθώς εκκρεμούν οι διαδικασίες πιστοποίησης.

Ακόμη κι αν τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα της περαίωσης των έργων αποκατάστασης στον βασικό σιδηροδρομικό άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη μέχρι το τέλος Αυγούστου, παραμένει ανοιχτό το πότε το ETCS θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά, καθώς η τελική «σφραγίδα» ασφαλείας δεν αναμένεται να μπει για το σύνολο της βασικής γραμμής πριν το τέλος της χρονιάς.

Κυνική παραδοχή στη Βουλή

Η νέα πράξη στο «σίριαλ ETCS» άνοιξε πρόσφατα στη Βουλή. Ο διευθύνων σύμβουλος του ΟΣΕ, μετά από ερώτηση της βουλεύτριας του ΠΑΣΟΚ Μιλένας Αποστολάκη, παραδέχτηκε δημόσια ότι το σύστημα αυτόματης προστασίας συρμών δεν λειτουργεί σε κανένα τμήμα του σιδηροδρομικού δικτύου.

Παράλληλα, μετέθεσε τις ευθύνες στη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) για τις καθυστερήσεις στις πιστοποιήσεις, επιβεβαιώνοντας ότι 3,5 χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, η βασική ασφαλιστική δικλείδα παραμένει ανενεργή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, «έχουμε αδειοδοτημένα από τη ΡΑΣ τα τμήματα από Πλατύ μέχρι Θεσσαλονίκη και Προμαχώνα και από Κιάτο μέχρι Ροδοδάφνη. Έχουν υποβληθεί για έγκριση στη ΡΑΣ οι φάκελοι για το τμήμα Οινόη – Τιθορέα, Λάρισα – Πλατύ και μέχρι τέλος του χρόνου θα έχουν υποβληθεί και θα έχουμε πάρει τις εγκρίσεις και για τα υπόλοιπα τμήματα προκειμένου όλος ο άξονας να έχει αδειοδοτημένο και το ETCS».

Η παραδοχή αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις κατά καιρούς κατηγορηματικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης. Αντί για την ολοκλήρωση του έργου, ωστόσο, οι πολίτες παρακολουθούν μια διαρκή μετάθεση των ημερομηνιών παράδοσης.

Το θέμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Την ίδια ώρα, το θέμα φτάνει εκ νέου στις Βρυξέλλες. Με γραπτή ερώτηση, που κατέθεσε ο αντιπρόεδρος της Ομάδας των Σοσιαλιστών και επικεφαλής των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης, ζητά εξηγήσεις για το πότε θα λειτουργήσει επιτέλους το σύστημα και πώς αξιοποιήθηκαν τα ευρωπαϊκά κονδύλια, την στιγμή που η Ελλάδα παραμένει η μοναδική χώρα που κινεί συρμούς χωρίς τις σύγχρονες ευρωπαϊκές προδιαγραφές ασφαλείας.

Ζητά επίσης να εξεταστεί αν παρά τις καθυστερήσεις, η Ελλάδα εκπληρώνει τις ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις για την ασφάλεια των σιδηροδρομικών μεταφορών και τι μέτρα έχει λάβει η ελληνική κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων.

Τι είναι το ETCS

Πρόκειται για το σύστημα σηματοδότησης και αυτόματου ελέγχου της κυκλοφορίας των τρένων. Αποτελεί μέρος του συστήματος ERTMS (European Rail Traffic Management System). Το σύστημα έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί συνεχώς την ταχύτητα του τρένου και μπορεί να επέμβει αυτόματα με πέδηση αν ο μηχανοδηγός υπερβεί τα όρια ή αγνοήσει σήματα.

Αποτελεί το τεχνολογικό «μυαλό» της σιδηροδρομικής ασφάλειας και σχεδιάστηκε για να αντικαταστήσει τα διαφορετικά εθνικά συστήματα, επιτρέποντας στα τρένα να κινούνται με ασφάλεια διασυνοριακά.

Πώς λειτουργεί και τι προσφέρει

• Παρακολουθεί συνεχώς την ταχύτητα του τρένου. Αν ο μηχανοδηγός υπερβεί το όριο ταχύτητας ή προσπεράσει κόκκινο φωτόσημο, το σύστημα ενεργοποιεί αυτόματα τα φρένα για να αποτρέψει τη σύγκρουση.
• Μεταδίδει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από τον εξοπλισμό της γραμμής (ραδιοφάρους/balises) στο κόκπιτ του μηχανοδηγού.
• Λειτουργεί ως δικλίδα ασφαλείας, ώστε ακόμα κι αν υπάρξει στιγμιαία αμέλεια, παραβίαση σηματοδότη ή λανθασμένη συνεννόηση, η τεχνολογία να προλάβει το ατύχημα.

Τα επίπεδα

• Επίπεδο 1: Βασίζεται σε φυσικά φωτόσημα και ειδικούς πομπούς στις ράγες (balises) που στέλνουν πληροφορίες στο τρένο όταν περνάει από πάνω τους.
• Επίπεδο 2: Η επικοινωνία γίνεται ψηφιακά μέσω ειδικού ραδιοδικτύου (GSM-R). Ο μηχανοδηγός βλέπει τις εντολές και τα όρια ταχύτητας απευθείας στην οθόνη του κόκπιτ, χωρίς να εξαρτάται από τα ορατά φωτόσημα στο πλάι των γραμμών.
• Επίπεδο 3: Πλήρως ασύρματο σύστημα, όπου η θέση και η απόσταση των τρένων υπολογίζονται συνεχώς και δυναμικά από το ίδιο το σύστημα, καταργώντας πλήρως τους παραδοσιακούς τομείς σηματοδότησης.

Το ETCS παραμένει «στα χαρτιά», την ώρα που οι αρμόδιοι συνεχίζουν να αναζητούν τον επόμενο «σταθμό» για να μεταθέσουν την ευθύνη.